MyślPolska.Info

 Krótka historia Orderu Krzyża Grunwaldu

Warto dzisiaj przypomnieć historię tego odznaczenia, tym bardziej że go już nie ma. Uznano go za „komunistyczny”, mimo że nawiązywał do chlubnej, monarchistycznej tradycji. Rzeczywiście, geneza orderu jest „komunistyczna”, ale nigdy nie był on narzędziem komunizmu, lecz patriotyzmu. Nadawano go nie za zasługi w „komunistyczne”, lecz zasługi na polu walki z Niemcami. Otrzymały go tysiące żołnierzy 1. I 2. Armii Wojska Polskiego walczący o granicę na Odrze i Nysie, o polski Kołobrzeg i Szczecin, w ogromnej większości bynajmniej nie komuniści, często zaś akowcy czy bechowcy.

Oto krótka historia tego orderu według Wikipedii:

„Order Krzyża Grunwaldu został ustanowiony w listopadzie 1943 roku przez Dowództwo Główne Gwardii Ludowej, a zatwierdzony jako order państwowy 20 lutego 1944 roku uchwałą Krajowej Rady Narodowej. Następnie zatwierdzony dekretem PKWN z 22 grudnia 1944 i ustawą z 17 lutego 1960. W 1992 r. nadawanie orderu uznano za zakończone i nie przyjęto go do aktualnego systemu polskich odznaczeń.

Wprowadzenie orderu wiąże się z rozwojem komunistycznego ruchu oporu w Polsce w 1943 roku, nie podporządkowującego się polskiemu rządowi emigracyjnemu. Aby wyróżnić uczestników walk tego ruchu oporu, początkowo, 15 lipca 1942, wprowadzono trzystopniowe pisemne pochwały Dowództwa Głównego Gwardii Ludowej. W maju 1943 roku jednakże szef Sztabu Głównego GL Franciszek Jóźwiak „Witold” podjął inicjatywę wprowadzenia nowego, własnego odznaczenia bojowego. Po zaakceptowaniu tego pomysłu przez kierownictwo Polskiej Partii Robotniczej, podjęto działania nad jego wprowadzeniem. Ustalono wtedy, że odznaczenie ma nawiązywać do walki z teutonizmem i zwycięstwa pod Grunwaldem w 1410 roku. Odznaczenie początkowo nazwane zostało: order „Krzyż Grunwaldu”, a od 1960 ostatecznie przyjęło nazwę: Order Krzyża Grunwaldu. Ustalono że order ten będzie posiadał trzy klasy i będzie nadawany za czyny bohaterskie w walce zbrojnej z okupantem o Wolność i Niepodległość Polski.

Pierwszy regulamin orderu z listopada 1943 określił, że zastępczo zamiast odznaki odznaczony będzie otrzymywał dyplom z opisem zasług, za które otrzymał odznaczenie, a jako znak zastępczy tego orderu nadawano wstążki koloru biało-czerwonego o odpowiednich wymiarach dla Orderu “Krzyż Grunwaldu”:

* I klasy – wstążka szerokości 30 mm

* II klasy – wstążka szerokości 20 mm

* III klasy – wstążka szerokości 15 mm.

W regulaminie ustalono, że szeregowiec odznaczony Krzyżem Grunwaldu otrzymywał awans do stopnia kaprala, a sierżant do stopnia porucznika. W dniu 25 grudnia 1943 roku w organie prasowym Gwardii Ludowej „Gwardzista” opublikowano rozkaz Dowództwa Głównego GL datowany na dzień 1 stycznia 1944 roku, w którym ustanowiono Order i jego statut i nadano pierwsze 30 orderów Krzyża Grunwaldu, otrzymali je między innymi: płk Grzegorz Korczyński, ppor. Edward Gronczewski.

Uchwałą Krajowej Rady Narodowej z dnia 20 lutego 1944 oficjalnie ustanowiono order „Krzyż Grunwaldu” jako odznaczenie państwowe oraz ustalono jego tymczasowy statut. W uchwale tej sprecyzowano, że order Krzyża Grunwaldu w poszczególnych klasach nadaje się za:

* I klasy – za zwycięskie przeprowadzenie większych operacji wojskowych, za wybitne i o dużym znaczeniu zasługi przy organizowaniu sił zbrojnych oraz walki podziemnej

* II klasy – za wybitne wyróżnienie się w dowodzeniu oddziałem na polu walki, w dowodzeniu oddziałem partyzanckim i za wybitne zasługi w pracy podziemnej

* III klasy – za osobiste czyny bohaterskie na polu walki lub w pracy podziemnej.

W uchwale określono, że Krzyż Grunwaldu I klasy nadaje Krajowa Rada Narodowa na wniosek Prezydium KRN lub Dowództwa Głównego Armii Ludowej, a klasy II i III Dowództwo Główne Armii Ludowej na wniosek niższych dowództw. W uchwale utrzymano prawo do awansu na wyższe stopnie; nadal oznaką nadania Krzyża Grunwaldu miała być wstążka koloru biało-czerwonego z tym, że po bokach dodano zielone paski.

W dniu 22 grudnia 1944 roku dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o orderach, odznaczeniach oraz medalach potwierdził order “Krzyż Grunwaldu” jako odznaczenie należące do polskiego systemu odznaczeń państwowych, nadawane na warunkach określonych w uchwale KRN. Dekretem tym przyznano odznaczonym Krzyżem Grunwaldu te same przywileje, co kawalerom orderu Virtuti Militari, nadto określono, że każdy odznaczony Krzyżem Grunwaldu, ma prawo do niezwłocznego awansu o jeden stopień. Ustalono też, że Krzyż Grunwaldu klasy II i III w okresie wojny może nadawać w imieniu Krajowej Rady Narodowej Naczelny Dowódca Wojska Polskiego (klasy I – jedynie Prezydium KRN). Przy czym, Naczelny Dowódca Wojska Polskiego w grudniu 1944 roku upoważnił dowódców armii do nadawania Krzyża Grunwaldu III klasy szeregowym, podoficerom i oficerom do dowódcy batalionu lub dywizjonu włącznie.

Do końca 1945 nadano 27 Orderów I klasy, 61 II klasy i 2593 III klasy.

Po uchwaleniu Małej Konstytucji, prawo do nadawania Krzyża Grunwaldu przeszło na Radę Państwa. Wniosek miał być sporządzany na piśmie z dokładnym opisem czynu, za który miał być przyznane odznaczenie. Order ten został następnie ujęty w ustawie z dnia 17 lutego 1960 o orderach i odznaczeniach, pod nową nazwą Orderu Krzyża Grunwaldu, jako order wojenny, stanowiący nagrodę za wybitne zasługi bojowe lub w dziele utworzenia i rozwoju Sił Zbrojnych Polski Ludowej, bez szczegółowo określonych kryteriów nadawania.

Łącznie w latach 1943 – 1983 nadano ogółem 5738 orderów Krzyża Grunwaldu, w tym:

* I klasy – 71

* II klasy – 346

* III klasy – 5321

Order nie był nadawany od 1987. Z dniem 23 grudnia 1992 uznano jego nadawanie za zakończone, podobnie jak większości innych odznaczeń wojennych nadawanych za dotychczasowe zasługi. Order Krzyża Grunwaldu nie został przejęty do aktualnego polskiego systemu odznaczeń państwowych.

Po 1989 pod naciskiem części środowisk prawicowych, uważającej Order Krzyża Grunwaldu za odznaczenie komunistyczne, mimo zasług leżących u podstaw jego nadania, odznaka tego Orderu bywała usuwana z herbów i miejsc publicznych, a informacje o jego nadawaniu bywały pomijane w historiach miejscowości, instytucji, jednostek wojskowych itp.”.

PS. Można zrozumieć, że order wielu przeszkadzał, ale haniebne było niszczenie wszelkich po nim śladów, usuwanie miejsc publicznych, skuwanie itp. Do tej informacji o niszczeniu Krzyża Grunwaldu dodać jednak warto, że nie wszędzie to się udało. Wizerunki Krzyża Grunwaldu przetrwały na Pomorzu, przy drogach i innych miejscach.