Kossakowie w Opinogórze
„Kossakowie – trzy pokolenia malarzy” – to nowa wystawa otwarta w Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Miejsce pokazania 51 obrazów Kosaków jest szczególne – rodowa siedziba Krasińskich, dzisiaj jedno z najpiękniejszych muzeów i miejsc historycznych w Polsce. Opinogóra położona jest kilkanaście kilometrów od Ciechanowa, to pewnie sprawia, że miejsce to nie jest powszechnie znane, a szkoda, bo to prawdziwa świątynia historii i sztuki.
Jak piszą we stępie do informatora twórcy wystawy Izabela i Rafał Wróblewscy – przygotowania do niej trwały ponad rok. Kwerendę przeprowadzono w muzeach i bibliotekach w całej Polsce. Problem był jeden – dokonanie selekcji, tak aby pokazać w miarę reprezentatywną próbkę ogromnej spuścizny po Kossakach. Zwiedzający mogą się przekonać, czy to się udało. Moim zdaniem, jak najbardziej. Zgromadzone obrazy, akwarele i rysunki pochodzą z następujących muzeów: Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Wojska w Białymstoku, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie i Muzeum Zamku w Łańcucie. Część ekspozycji (m.in. pocztówki) pochodzą ze zbiorów prywatnych dr. Andrzeja Nieuważnego, który współpracuje z Muzeum Romantyzmu, głównie w sprawach dotyczących okresu napoleońskiego.
Zgromadzone obrazy można podzielić na kilka kategorii. Najważniejsza część to oczywiście obrazy i akwarele o tematyce batalistycznej, przy czym – co oczywiste – dominuje tematyka napoleońska. Zwracają uwagę dwa obrazy Juliusza Kossaka powstałe na zamówienie rodziny Fredrów oraz dynamiczny obraz Wojciecha Kossaka „Bitwa pod Montmirail w 1814 r.”. Ale są też obrazy przedstawiające powstanie listopadowe i styczniowe, a także walki II Brygady Legionów w czasie i wojny światowej. Uwagę zwraca także nieco mniej znany obraz Wojciecha Kossaka „Defilada wojsk austriackich przed Janem Sobieskim” oraz fragment słynnej panoramy „Berezyny” (panorama nie zachowała się a jej fragmenty są w posiadaniu różnych podmiotów i osób prywatnych).
Prawie nigdy nie prezentowanym obrazem jest „Karol Chodkiewicz” Jerzego Kossaka (ze zbiorów Muzeum Wojska w Białymstoku), uwagę zwiedzających przykuwa też jego „Farys” przedstawiający pędzącego arabskiego jeźdźca. Ważna jest część portretowa – dwa autoportrety Wojciecha Kossaka oraz scenki rodzajowe z życia rodziny Kossaków i Potockich. Kolekcję uzupełniają pocztówki z akwarelami J. Kossaka będącymi ilustracjami do „Konrada Wallenroda” Adama Mickiewicza oraz z patriotycznymi motywami autorstwa W. Kossaka. Wszystkie eksponaty możemy zobaczyć (barwne reprodukcje) w pięknie wydanym katalogu wystawy, choć – rzecz jasna – nie zastąpi to oglądania tych dzieł „na żywo”.
O artystycznym znaczeniu twórczości Kossaków pisze się od lat różnie. Niektórzy wybrzydzają, twierdząc, że zbyt często Kossakowie szli „w komercję”, produkowali na zamówienie, co obniżało poziom ich dzieł. Z drugiej jednak strony są to chyba najpopularniejsi polscy malarze, którzy ilustrowali polską historię (wyjąwszy Jana Matejkę). Ich dzieła są ściśle związane z tradycją polskiego romantyzmu (mit polskiej kawalerii, ułana, okresu napoleońskiego, powstań narodowych, Legionów Polskich, czy wreszcie Józefa Piłsudskiego). Te obrazy to apoteoza epoki romantycznej, przedstawianej jako okres heroizmu i triumfu, nawet jeśli często kończyło się to klęską. Z tego punktu widzenia twórczość Kossaków to idealizacji polskiej historii, ale pamiętajmy o czasie, w którym te obrazy powstawały. Henryk Sienkiewicz pisał „ku pokrzepieniu serc”, a Kossakowie malowali w tym samym celu.
(ej)
„Kossakowie – trzy pokolenia malarzy”, Muzeum Romantyzmu w Opinogórze, 22 sierpnia 2010 – 30 kwietnia 2011”. Kurator wystawy: Rafał Wróblewski. Scenariusz: Izabela i Rafał Wróblewscy.
Na zdjęciu: Rafał Wróblewski – kurator wystawy
