Sokoli Jubileusz 100-lecia Harcerstwa Polskiego
28 sierpnia 2010 r. w Bydgoszczy – Fordonie dla uczczenia Jubileuszu 100-lecia Harcerstwa Polskiego, Centrum Informacji Naukowej Sokolstwa Polskiego, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” II Bydgoszcz – Fordon im. gen. Józefa Hallera wspólnie z Towarzystwem Pamięci Generała Józefa Hallera i Hallerczyków, zorganizowało „Gawędę Historyczną” na temat powstania harcerstwa na ziemiach polskich. Na Jubileusz przybyli przedstawiciele Związku Harcerstwa Polskiego, Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego, Związku Szlachty Polskiej Oddział w Bydgoszczy. Gawędę prowadził prezes Andrzej Bogucki i jak na wstępie zaznaczył sokoli wspierali od samego początku powstania polski ruch skautowy i harcerski.
Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” powstało w 1867 r. we Lwowie. W 1910 r. „Sokół” zorganizował wielki patriotyczny Zlot Grunwaldzki w Krakowie, na którym ćwiczyło 8 tys. sokołów. Hasłem tego V. Zlotu Sokolstwa Polskiego w 1910 r. było hasło CZUWAJ, które później zostało przyjęte przez harcerstwo. Do dzisiejszego dnia Odznaczenie Krzyż Legii Honorowej Sokolstwa Polskiego w USA posiada napis „Czuwaj”. 26 lutego 1911 r. Grono Nauczycielskie „Sokoła” lwowskiego podjęło uchwałę domagającą się od władz Towarzystwa zgody na wprowadzenie ruchu skautowego do „Sokoła”. Uchwałę tę zatwierdziło Przewodnictwo Związku Sokolego 28 lutego 1911 r. W związku z tym rozpoczął się pierwszy kurs skautowy. 21 maja powołano Sokolą Komendę Skautową, a dzień później pierwsze 4 drużyny. Skauting galicyjski stał się częścią „Sokoła”. Ważną sprawą dla harcerstwa jest to, że wielu wspaniałych ludzi „Sokoła” zaczęło działać w skautingu. Członkami „Sokoła” byli też wybitni skauci : twórcy polskiego skautingu Andrzej Małkowski, Olga Drahanowska, Tadeusz Strumiłło, Ignacy Kozielewski, Ignacy Naganowski, Jerzy Grodyński. Trzeba przypomnieć, że gen. Józef Haller był osobą łączącą idee sokolstwa i harcerstwa, był członkiem obu organizacji. Różnie się współpraca ta układała, ale jedno jest pewne sokolstwo – skauting – harcerstwo to braterskie organizacje wychowawczo patriotyczne i niepodległościowe. Do dzisiejszego dnia wielu członków „Sokoła” działało w sokolstwie i harcerstwie. Należą do nich działacze Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce Andrzej Bogucki, Przemysław Sytek i wielu innych.
Właśnie podczas Sokolego Jubileuszu 100-lecia Harcerstwa Polskiego dla upamiętnienia harcerstwa zostały wygłoszone referaty: Andrzej Bogucki: „Sokolstwo-Skauting. U źródeł genezy harcerstwa w Polsce”, Hanna Rogowska: „Andrzej Juliusz Małkowski (1888-1919) pierwszy polski skaut i Jego środowisko rodzinne”, Urszula Krężel: „Olga Drahanowska (1888-1979) pierwsza polska skautka i Jej środowisko rodzinne”.
Referenci prezentujący sylwetki założycieli polskiego harcerstwa zaznaczyli, że wielki wpływ na Ich rozwój miała rodzina. Andrzej Małkowski mówił: „Pamiętajcie, że nie w tem jest wart człowiek, co przemyślał i przeżył, ale co zrobił dobrego na świecie”. Autor tych słów pozostawił po sobie, trwającą do dzisiaj, ideę polskiego skautingu. Kim był człowiek, który miał w sobie tak wielką wolę i chęć, by przekazywać ją kolejnym pokoleniom? Małkowski czerpał z ogromnej polskiej szlacheckiej tradycji, dlatego też do dziś jednostki organizacyjne nazywają się zastępy, drużyny i hufce. Również ideał Zawiszy Czarnego był często przywoływany.
Swoje idee Andrzej drukował w nowym poczytnym wydawnictwie „Skaut”. W 1913 roku drużyny skautowe ze wszystkich zaborów spotkały się na światowym zlocie skautów, jaki odbył się w Birmingham. Nad polskim obozem powiewała biało czerwona flaga a polscy skauci twierdzili ze pochodzą z Polski, kraju, który ówcześnie nie istniał na mapach Europy. Andrzej Juliusz Małkowski urodził 31 października 1888 w Trębki pow. Gostynin gmina Szczawin Kościelny w rodzinie ziemiańskiej o silnych tradycjach patriotycznych i żołnierskich. Pradziadkami Andrzeja byli Józef i Józefa z Rudnickich, oboje zmarli w 1864 roku. Ich syn Ludwik kupił Trębki w 1862 – był ich pierwszym właścicielem. Ojciec Andrzeja – Konstanty, który jako senior przejął majątek w Trębkach, za udział w powstaniu styczniowym utracił pół tysiąca hektarów ziemi. W czasie udziału w walkach powstańczych Konstanty miał 15 lat, co po klęsce powstania ocaliło go od zsyłki na Sybir.
Ojciec Andrzeja był gościem we własnym domu. Trudno określić czym ta częsta nieobecność była spowodowana, być może interesami zawodowymi. „Brak ojca” wypełnił Andrzejowi stryjeczny dziadek – Konstanty, brat Ludwika. Około 1898 roku Małkowscy przeprowadzili się do Warszawy. W tym też roku zmarł Andrzejowi ojciec, zaś opiekę nad nim przejął stryjeczny dziadek. W Warszawie Andrzej uczył się w prywatnej szkole Rontalera. Nie przepadał za nauką w tej szkole, tym bardziej, że matka chciała zamieszkać w Galicji. Na przełomie 1901 i 1902 roku rodzina Małkowskich przeprowadziła się do Krakowa. Olga Drahonowska urodziła się 1 września 1888 roku w Krzeszowicach w rodzinie czesko –ormiańskiej w majątku Potockich. Szkołę podstawową i gimnazjum ukończyła eksternistycznie z najlepszymi wynikami.
Po maturze rozpoczęła naukę w lwowskim konserwatorium muzycznym. W czasie studiów oprócz nauką zajmowała się pisaniem wierszy, rzeźbą. Oprócz tego była niezwykle żywą i wysportowaną kobietą: jeździła konno, uprawiała gimnastykę, łyżwiarstwo, narciarstwo oraz pływanie. Działała w organizacji wychowania narodowego Eleusis a następnie pod wpływem swojego przyszłego męża w Zarzewiu wojskowej organizacji niepodległościowej, gdzie szybko uzyskała stopień porucznika Polskich Drużyn Strzeleckich. Była również instruktorką wychowania fizycznego w „Sokole”, działała w Eleusis. Z Eleusis pozyskał ją Małkowski do niepodległościowego „Zarzewia”, gdzie szybko poznała tajniki służby wojskowej, zdobywając stopień porucznika Polskich Drużyn Strzeleckich.
Roman Krężel, Bydgoszcz
